براساس آخرین آمارهای وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، درحالحاضر بیش از ۱۳ میلیون دانشآموز ۷ تا ۱۸ ساله و ۹ میلیون کودک زیر ۷ سال در کشور وجود دارد؛ کودکان و نوجوانانی که با افزایش دسترسی به بستر اینترنت به یکی از کاربران اصلی و دائمی فضای مجازی تبدیل شدهاند.
به گزارش پایگاه خبری گسترش، روزنامه «گسترش تجارت» نوشت: بر همین اساس هم لزوم ارائه راهکاری برای سالمسازی فضای مجازی برای کودکان یکی از مواردی است که همیشه از سوی کارشناسان حوزه کودک و مسئولان مربوط مورد توجه قرار گرفته است. مسئولان وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات نیز سال گذشته از ارائه طرحی با نام «کوا» (کودک و اینترنت) خبر دادند؛ طرحی که پیشنویس آن حالا با نام «سند حمایتی و برنامه اقدام توسعه خدمات فضای مجازی کودک و نوجوان» از سوی این وزارتخانه منتشر شده است. گفتوگو با کارشناسان فضای مجازی نشان میدهد این طرح در کنار همه مزایای خود هنوز از نواقصی رنج میبرد که باید برای اثرگذاری در مرحله اجرا به سرعت برطرف شود. به اعتقاد کارشناسان مهمترین نقص این پروژه آن است که در کنار فراهم نبودن بستر لازم، ما هیچ تجربه موفق یا حتی ناموفقی در این حوزه نداریم و در نقطه صفر به سر میبریم.
پیشنویس «سند حمایتی و برنامه اقدام توسعه خدمات فضای مجازی کودک و نوجوان» ۱۳ آبان همزمان با روز دانشآموز از سوی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات منتشر شد؛ سندی که به گفته وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات در راستای فعالیتهای وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در توسعه خدمات فضای مجازی مناسب کودکان و نوجوانان، انتشار یافته است. علاوه بر این به موازات این سند، ۳سند پشتیبان دیگر از جمله «مطالعات تطبیقی»، «مطالعات میدانی» و «معرفی ابزارهای کنترل والدین» نیز تدوین و پیشنویس آن منتشر شده که در آن ضمن بررسی وضعیت فعالیتهای کودکان در فضای مجازی، به بررسی نقش بازیگران پرداخته شده است.
۴ هدف کلان
در پیشنویس «سند حمایتی و برنامه اقدام توسعه خدمات فضای مجازی کودک و نوجوان»، ضمن بررسی چالشهای فضای مجازی کودک و نوجوان و با اشاره به اسناد بالادستی و الزامات قانونی در حمایت و حفاظت از این قشر جامعه، از ۳منظر فرهنگی، اقتصادی و حقوق شهروندی به تبیین ابعاد گوناگون در موضوع پرداخته شده و سپس به نقش وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در حمایت از توسعه زیرساختها و تنظیم قوانین، بهمنظور حفظ منافع کاربران و ارائهدهندگان خدمات و فعالان این حوزه و همچنین توجه به ترویج و فرهنگسازی در مجامع بینالمللی اشاره دارد. این سند در ۴ هدف کلان آموزش، فرهنگسازی و ترویج فضای مجازی حوزه کودک، فراهمسازی زیرساختهای ارتباطی محتوایی و اعتمادی، توسعه بازار و مقاومسازی کسبوکارها و مدیریت و راهبری برنامه اقدام تدوین شده است. اما نگاهی به چشمانداز این سند نشان میدهد که فارغ از بحث اشتغالزایی و رشد بازار در حوزه خدمات مجازی به کودکان و نوجوانان، تاکید اصلی بر توسعه فضای مجازی کودک و نوجوان متناسب با هویت اسلامی، ایرانی و ایجاد سهم مناسبی در اقتصاد این بخش است. البته باید به این نکته اشاره کرد که این سند هنوز در مرحله پیشنویس
قرار دارد.
بنابر آنچه در بندهای پایانی سند حمایتی از کودک آمده و در حساب توئیتر وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات نیز به آن اشاره شده، هدف اصلی انتشار این نسخه پیشنویس دریافت نظرها، پیشنهادها و انتقادهای فعالان و متخصصان این حوزه است.
یک طرح فستفودی
سلمان کونانی، جرمشناس و آسیبشناس اجتماعی در گفتوگو با «گسترشتجارت» از وضعیت فعالیت کودکان در فضای مجازی سخن به میان میآورد و میگوید: ما تاکنون هیچ الگوی بومی درباره چگونگی فعالیت کودکان در فضای مجازی یا حتی حمایت از آنان در این حوزه نداشتهایم. به عبارت دیگر حتی در شرایطی که به صورت اتفاقی یا جسته و گریخته ممکن است کودک در تعامل با فضای مجازی قرار گیرد هم راهکاری برای حمایت یا محافظت از کودک نداشتیم. وی در ادامه سخنان خود میافزاید: لزوم نظاممندسازی نحوه استفاده فراگیر کودک یا مدیریت زندگی سایبری آنان یک واقعیت گریزناپذیر همه جوامع از جمله ایران است. چراکه نمیتوان کودک را به طور کامل از فضای مجازی جدا کرد، اما بحث اصلی بر سر آن است که در این حوزه نهتنها تجربه موفق، بلکه هیچ تجربه ناموفقی هم نداریم. به عبارت دیگر تاکنون هیچ سیاستگذاری در این حوزه نداشتهایم و بر همین اساس هم در قالب یک یا دو طرح دولتی نمیتوان به انجام موفقیتآمیز آن امیدوار بود، چراکه بستر آن فراهم نیست. کونانی در پایان سخنان خود میگوید: به بیان دیگر به نظر میرسد چنین طرحی به نوعی فستفودی و فقط برای فرار از خلأ و فقدان نوشته
شده است. چراکه برای نظاممندسازی نحوه استفاده فراگیر کودکان پیش از هرچیز باید به پرسشهای مهمتری از جمله تصور موجود از اینترنت، فهم و شناخت این حوزه و نوع اینترنت مصرفی پاسخ داد؛ فقط پس از آن است که میتوان به پدیده حضور عاری از جرم کودکان در فضای مجازی پرداخت.
سهم ۴۷ درصدی کاربران خردسال
محمد لسانی، کارشناس فضای مجازی نیز در گفتوگو با «گسترشتجارت» ضمن اشاره به فعالیت کودکان در فضای مجازی، به ریسکها و خطرات این حوزه پرداخته و میگوید: به طور کلی فعالیت کودکان در فضای مجازی به دو قسمت فضای مجازی متصل به اینترنت و فضای مجازی بدون اتصال به اینترنت تقسیم میشود. براساس پژوهشی که شبکه پویا به عنوان شبکه تخصصی کودک صدا و سیما انجام داده درحالحاضر ۴۷ درصد از کودکان زیر ۷ سال از تبلت استفاده میکنند. وی در ادامه سخنان خود به نوع استفاده کودکان از این فضا پرداخته و میافزاید: درحالحاضر بیشترین استفاده کودکان از بازیهای آفلاین، سپس بازیهای آنلاین است و براساس پژوهشهایی که از سوی مرکز ملی بازیهای رایانهای انجام شده، سهم بازیهای داخلی از این بازار کمتر از ۵ درصد است.
از سوی دیگر حجم مصرف کودکان از این ابزارها به طور متوسط حدود ۴ ساعت در شبانهروز برآورد شده است. همین موضوع نشان میدهد نیاز به مدیریت و پایش فعالیت کودکان در فضای مجازی و رویارویی با ابزارهای هوشمند به شدت احساس میشود و باید به آن پرداخت.
سخن پایانی
وجود بیش از ۱۳ میلیون دانشآموز در کشور و حضور شبانهروز آنان در فضای مجازی لزوم تدوین چنین سندی را پررنگتر میکند. نگاهی کلی به این سند نشان میدهد علاوه بر ساماندهی و سالمسازی فضای مجازی برای کودکان، ایجاد بازخورد اقتصادی و اشتغالزایی در سطح جامعه مورد هدف قرار گرفته است. اما با این حال همچنان نخستین و مهمترین هدف این طرح حمایت و حفاظت از کودکان در فضای مجازی بهشمار میآید. از سوی دیگر از آنجایی که سند حمایتی و برنامه اقدام توسعه خدمات فضای مجازی کودک و نوجوان هنوز در مرحله پیشنویس قرار دارد، بدون شک کاستیها و نقایص بسیاری دارد که باید با مشارکت و همفکری کارشناسان و صاحبنظران این حوزه از میان برداشته شود و به مرحله اجرا برسد.
دیدگاهها
ارسال نظر