چشمه‌های پولشویی

پدرام سلطانی / نایب رئیس اتاق بازرگانی ایران

درباره آثار و پیامدهای تحریم‌های اقتصادی کشورمان گفته‌ها و نوشته‌های بسیاری منتشر و زوایای گوناگون آن به تحلیل کشیده شد، اما از یک اثر مهم و ویرانگر آن کمتر سخن به میان آمده است. قطع روابط بانکی ایران و جهان در نتیجه تحریم‌ها باعث شد بخش بزرگی از اقتصاد کشور از جریان درست و شفاف خارج شود و به‌دست اقتصاد سیاه و پولشویی بیفتد. تا زمانی که ارتباط بانک‌های ایران و جهان برقرار بود، عملیات تجارت بین‌المللی ما از این کانال‌ها انجام می‌شد اما با قطع شدن این ارتباطات، در مدت زمان کوتاهی بخش بزرگی از عملیات ارزی کشور به صرافی‌ها، حساب‌های خارج از کشور، شرکت‌های صوری و شبکه‌های غیرقانونی نقل و انتقال پول منتقل شد. کار تا آنجا پیش رفت که کشور مجبور شد برای وصول پول‌های نفت به امثال بابک زنجانی و رضا ضراب متوسل شود و مبالغ میلیاردی را با شمش طلا جابه‌جا کند. امروز بخشی از، نه تمام، این مشکل رفع شده اما هنوز سهم بزرگی از نقل و انتقالات ارزی و حواله‌ها از همان مسیرها انجام می‌شود. بگذارید بحث را بازتر کنم! بخش بزرگی از تبادلات مالی و ارزی کشور خارج از هر دیدرس و نظارتی در حال انجام است و کاری هم برای آن نمی‌توان کرد زیرا
مادامی که روابط بانکی ما با جهان به میزان کافی برقرار نشود، زیر نظارت کشاندن آنها برابر است با توقف بخش بزرگی از معاملات بین‌المللی کشور. پس گذشته از همه مصائب ناشی از تحریم‌ها، کاری که این «کاغذ پاره‌ها» با اقتصاد ایران کرد، تبدیل پولشویی به رفتار روزمره و پذیرفته اقتصاد کشور بود. طنز تلخ اینکه «قانون مبارزه با پولشویی» در سال ۱۳۸۶ به تصویب رسید اما از همان روز تصویب درعمل قابلیت اجرا نداشت. از سوی دیگر بخش بزرگی از ثروت ارزی کشور درعمل به دلیل ممکن نبودن ورود به کشور در حساب‌های خارج از کشور نگهداری می‌شوند. این‌گونه است که بانک مرکزی با کوچکترین نسیمی سرما می‌خورد و توان مدیریت بازار ارز را از دست می‌دهد. داستان پولشویی به اینجا ختم نمی‌شود. سیاست‌های اقتصادی، تجاری و مالیاتی غلط، باعث خروج بخش بزرگ دیگری از تجارت کشور از گردونه شفافیت شده است. روزانه حجم زیادی سوخت یارانه‌ای از مرزهای آبی و خاکی به خارج از کشور قاچاق می‌شود. یارانه هوس‌انگیز سوخت باعث سازمان‌یافتگی قاچاق سوخت شده و بدیهی است عواید حاصل از آن هم در مسیرهای پولشویی جابه‌جا می‌شود. وضع تعرفه گمرکی و
مالیات ارزش افزوده بالا بر کالاهایی مانند طلا، پلاتین و سنگ‌های قیمتی که باارزش و کم‌حجم و در نتیجه به راحتی قاچاق پذیرند، باعث شده بیشتر این اقلام نیز به‌شکل قاچاق وارد کشور شوند. به این اقلام می‌توانید قاچاق چندمیلیارد دلاری سایر کالاهای قاچاق پذیر با تعرفه بالا را نیز اضافه کنید. حالا تصور کنید اقتصادی که در آن بخش بزرگ ارز و طلا در بازار سیاه و در چرخه پولشویی معامله می‌شوند. از آسیب‌های کوچک آن اگر بخواهم بگویم، برآورد نادرست ارزش تولید ناخالص داخلی، محرومیت دولت از هزاران میلیارد تومان مالیات و حقوق گمرکی و غیر قابل نظارت و کنترل بودن بازار ارز و طلا در کشور است. نوشتم آسیب‌های کوچک؛ اگرچه مواردی که نام بردم کوچک نبودند، اما من بر این باورم اثر آنها، پیش سایر عوارض چنین وضعیتی کوچک است. پول کثیف راه خود را به همه جا باز می‌کند و همه چیز را می‌خرد. پول کثیف خارج از نظارت، موجد فسادهای میلیاردی در کشور می‌شود. فکر می‌کنید پول‌های فسادهای چندین صد و هزار میلیاردی چگونه از کشور خارج شدند؟ پول کثیف وارد سیاست می‌شود و بدون نظارت و گشاده‌دستانه در انتصابات و انتخابات قابل
استفاده می‌شود، پول کثیف در جرائم سازمان یافته به مصرف می‌رسد و…کافی است سیر رشد و جهش فساد در کشور را با روند تحریم‌ها منطبق کنید تا دریابید تحریم با اقتصاد، اجتماع، اخلاق و سیاست ما چه کرد. هرچه تحریم جلوتر رفت این ابعاد عقب و عقب‌تر نشستند و امروز ما با شرایطی روبه‌رو هستیم که اگر تمام تحریم‌ها برداشته شوند و همه تبادلات تجاری و ارزی ما به مسیر متعارف خود بازگردند شاید سال‌ها طول بکشد که یک اقتصاد تا خرخره در پولشویی را بشود از این باتلاق بیرون کشید. در عجبم مسئولان چرا در این زمینه سر در برف فرو برده‌اند! اگر نمی‌توانند به بازیابی ارتباطات بانکی ما با جهان سرعت ببخشند، حداقل به حذف عوامل سبب‌ساز قاچاق سوخت، طلا، سنگ‌های قیمتی و سایر کالاهای قاچاق‌پذیر بپردازند. هم به درآمدهای خود از این راه کمک می‌کنند و هم قدری افسار اسب دیوانه پولشویی را می‌کشند. نگرانم از آن روزی که این پول‌های کثیف آن کاری که نباید، با سرنوشت کشور ما بکنند.