مرز هراسی

پدرام سلطانی/ نایب رئیس اتاق بازرگانی ایران

مرز یکی از مفاهیمی است که هر حکمرانی باید تکلیفش را با آن به خوبی مشخص کند. به باور من برداشت یک حاکمیت از معنای مرز برابر است با شیوه حکمرانی و الگوی توسعه کشور. در طول تاریخ، از زمان تشکیل نخستین قلمروها، حتی پیش از آنکه کشورها شکل گیرند، مرز در زمره نخستین انگاره‌هایی بوده که به یک حاکمیت مفهوم می‌بخشیده است. زمانی که یک کشور تشکیل می‌شد، مرزها تجلی می‌یافتند. نخستین و مجسم‌ترین مرز، حدود حکمرانی یک حکمران و خطوط جداکننده قلمرو او از گستره حکمرانی سایر پادشاهان بوده است. بیشتر جنگ‌های میان کشورها بر سر مرز و برای جابه‌جایی آنها بوده است. پس از سرحدات ارضی، مرز دیگر، میان باورها شکل گرفت. کشورها بر پایه باورهایشان و برای سیطره دادن اعتقادات‌شان بر دیگر کشورها به جنگ با آنها برخاستند. جنگ میان قلمروهایی که خدایان متفاوت داشتند و تلاش برای از بین بردن خدایان یکدیگر و پس از آن جنگ میان ادیان یا مذاهب گوناگون از یک دین. مرزهای دیگری که در گذر تاریخ رنگ یافتند و جنگ ساختند شامل مرزهای طبقاتی که موجب جنگ‌های داخلی می‌شد، مرزهای اقتصادی برای تصاحب ثروت کشورها و مرزهای نفوذ برای کم کردن نفوذ سیاسی، اقتصادی یک
حاکم مقتدر بر کشورهای اقماری‌اش یا حکام خراجگزارش ازسوی حاکمی دیگر، بودند. مفهوم مرز در سیر تاریخ همواره با بشر بوده و همگام با پیشرفت جامعه بشری از پیچیدگی و تکثر در معنای بیشتری برخوردار شده است. مرز برای هزاران سال انعکاس خوی بشر در سلطه‌جویی، زیاده‌خواهی و تعصب بوده است؛ از این رو مفهوم مرز با «هراس» همراه و همنشین شده است. تنها از میانه قرن ۲۰ به این سو کشورهای توسعه‌یافته تلاش کردند مفهوم مرز را با توافق‌هایی چندجانبه دگرگون کنند و آن‌را به سوی مفاهیمی مانند امنیت، همکاری و رواداری سوق دهند. امروز می‌توان تفاوت بین جهان توسعه یافته و جهان سرگردان در توسعه را در قرائت آنها از مفهوم مرز جست‌وجو کرد. حکمرانی کشورهای توسعه‌یافته توانسته با هم‌ترازان خود در مفهوم مرز به یک «آشتی» و توافق پایدار برسد. مرز برای این کشورها دیگر هراس‌انگیز نیست. آنها دیگر نه به‌دنبال تغییر مرزهای جغرافیایی هستند و نه درصدد پررنگ کردن مرزهای اعتقادی خود با دیگران. درست نقطه مقابل آن را می‌شود در کشورهای عقب مانده یا سرگردان در مسیر توسعه دید. آنها هنوز برپایه مفاهیم قدیمی مرز قرار دارند. ما به‌عنوان یکی از این کشورهای سرگردان
در مسیر توسعه، از مرزهراسی رنج می‌بریم. ما نتوانسته‌ایم نگاه‌مان را به مرزهای جغرافیایی‌مان تغییر دهیم. ما برای اینکه از مرزها می‌هراسیم، آنها را بسیار بلند ساخته‌ایم و بسیاری از آنها را به شکل قانون درآورده‌ایم. این پس‌ماندگی فکری همه جا قابل ردیابی است. مسئولان کشور را ببینید! همه با محافظ تردد می‌کنند و این نمود مرز بین آنها و مردم است. به خیابان‌ها توجه کنید؛ جدول، حصار، میله و انواع ابزار مرزکشی و محدودیت تردد را در آنها می‌توانید ببینید. به کسب‌وکار توجه کنید؛ مجوزهای ریز و درشت، مرزهای کسب‌وکار را مین‌گذاری کرده‌اند. حتی در انتخابات کشوری و انتصابات دولتی تعمق کنید؛ دایره‌ای تنگ مرز میان مقبولان و مردودان شده است. مرزهای خارجی، ما را با همسایگان‌مان غریبه ساخته و از دنیا جدا افکنده و مرزهای داخلی جامعه ایرانی را به مجمع الجزایر تبدیل کرده است. شاید یکی از دلایل بیش‌فعالی ایرانیان در فضای مجازی هم کمتر بودن مرزهای این فضا در قیاس با فضای حقیقی کشور باشد. هرچه هست، بدانیم و آگاه باشیم که دوران مرز هراسی به سر رسیده است. مرزها در دنیای امروز مانع توسعه و رفاه مردم‌اند. ما نیاز به «آشتی با هم و با دنیا
در مفهوم مرز» داریم. چقدر مرز برای برداشتن داریم! درنگ نکنیم!