محمد فاضلی، عضو هیات علمی دانشگاه شهید بهشتی
روایت اول: دانشگاه‌ها گرفتار مرگ کاذب، فساد و جیره‌خواری بودند و اغلب استادان دانشگاه تمایلی به تدریس نداشتند. آقای… فقط با پاسخ دادن به دو پرسش که پاسخ هر کدام یک کلمه بود فارغ‌التحصیل شد. داوران چیز دیگری از او نپرسیدند. روایت دوم: مجلس ساختن ساختمان جدیدی را تصویب کرد اما اعلام کرد هزینه ساخت آن از ۲۵۰۰۰۰ واحد بیشتر نشود. ۴سال بعد ساختمان هنوز تکمیل نشده بود و آقای ایکس مجوز یک‌میلیون واحد برای تکمیل آن را گرفت. ۹ سال بعد هنوز ساختمان تمام نشده بود، در حالی که مخارج ساخت به ۱۳میلیون واحد رسیده بود. کمیسیونی تشکیل شد تا ساخت آن را بررسی کند. کمیسیون در اختیار آقای ایکس بود و ۱۴۰۰۰ واحد برای انتشار گزارش بررسی ساختمانی که شرکت خودش مسئول ساخت آن بود، دریافت کرد. روایت سوم: ستاد انتخابات در اختیار آقای ایگرگ بود و در بین هواداران خود غذا، زغال سنگ، بورسیه تحصیلی، مجوزهای تجاری، حقوق بازنشستگی و شغل توزیع می‌کرد. او درنهایت به مجلس راه یافت و از طریق آنچه «زدوبند شرافتمندانه» می‌نامید، ثروت هنگفتی به جیب زد. روایت چهارم: سفارش خرید ۱۶ میلیون تن بتن به‌منظور ساخت مجموعه‌ای از تاسیسات نظامی و دیگر پروژه‌های
بلندپروازانه داده شد. واردات این کالا ۴ برابر شد اما نتوانستند آنها را خالی کنند زیرا نیازی به آنها نبود. مسئولان این مقدار بتن سفارش داده بودند تا بتوانند پول پرداختی بابت دموراژ (دیرکرد تخلیه بار) را به جیب بزنند. بتن در مخازن کشتی‌ها سفت شد و میزان قابل‌توجهی از آن باید همان جا دفع می‌شد؛ امری که تا مدت‌ها بندر را آلوده کرد. فکر می‌کنید این ۴ روایت مربوط به فساد در نظام اداری کدام کشورهاست؟ نیجریه، انگلیس، امریکا، ایران؟ نوع حکمرانی کدام کشور به این نوع فسادها می‌خورد؟ واقعیت این است که هیچ کدام از این ۴ روایت متعلق به ایران نیست. روایت اول مربوط به انگلستان قرن نوزدهم و دانشگاه آکسفورد است، روایت‌های دوم و سوم متعلق به امریکای قرن نوزدهم است و روایت چهارم متعلق به نیجریه قرن بیستم است. این ۴ روایت را از کتاب «نظم و زوال سیاسی» نوشته فرانسیس فوکویاما انتخاب کرده‌ام که رحمان قهرمان‌پور آن را ترجمه و انتشارات روزنه منتشر کرده است. ما امروز که به نظام‌های حکمرانی کشورهای توسعه‌یافته نگاه می‌کنیم اغلب تصور می‌کنیم اینها از ابتدا به کارآمدی و سلامت امروزشان بوده‌اند. فوکویاما نشان می‌دهد سازمان اداری فاسد و
انباشته از حامی‌پروری و ویژه‌خواری بریتانیا چگونه سال‌ها پس از گزارش نورث‌کوت-ترویلیان در سال ۱۸۵۴ روند بلندمدت اصلاحات را آغاز کرد. فوکویاما همچنین شرحی دقیق از عملکرد رئیسان جمهوری امریکا، خرید رأی و فساد در بروکراسی امریکا پیش از ۱۹۲۰ ارائه می‌کند. بریتانیا و امریکا توانستند بر فساد بروکراسی غلبه کنند و امروز علوم سیاسی، جامعه‌شناسی و مطالعات حکمرانی راه‌های این موفقیت را کم و بیش نشان داده‌اند. نیجریه البته به همان روال پیشین طی مسیر می‌کند. مثال روشن‌تر و نزدیک‌تر به زمانه ما، بروکراسی کره جنوبی بعد از جنگ جهانی دوم است. بروکراسی سراسر فساد دوران ریاست جمهوری «سینگمان ری» تا سال ۱۹۶۰ و پس از آن بروکراسی به‌نسبت فاسد نظامیان تا دهه ۱۹۸۰ که هنوز تاحدودی باقی‌است، مثال روشنی از توانایی کشورها برای غلبه کردن بر فساد است. نظام اداری کره جنوبی امروز از کارآمدترین‌ها در زمینه فراهم کردن امکانات توسعه است. تاریخ اصلاحات اداری و بهبود حکمرانی به این درد می‌خورد که بدانیم نه همه آنها که امروز کارآمدند، حتی نظام‌های اداری کشورهایی مانند سوئد و مجموعه کشورهای اسکاندیناوی که در کتاب «دام‌های اجتماعی و مسئله
اعتماد» نوشته بو روثستاین شرح آن آمده است، چنین بوده‌اند و نه آنها که امروز ناکارآمدند همواره چنین خواهند ماند؛ می‌توانند بدتر یا بهتر شوند. بدتر یا بهتر شدن سازمان اداری در ایران و کارآمد ساختن آن امکان‌پذیر است؛ به همان اندازه که بدتر شدن و فراگیرتر شدن فساد و ناکارآمدی‌اش ممکن است. انتخاب‌های تاریخی سیاستمداران، میزان دانش و آگاهی تولیدشده ازسوی نخبگان، مطالبه اجتماعی مردم و گروه‌های مدنی، فضای بین‌المللی و اتفاق‌های پیش‌بینی‌نشده سرنوشت را تعیین خواهند کرد. اما مهم‌ترین عامل بی‌گمان عزم و اراده سیاسی گروهی است که قدرت را در دست دارند. تاریخ به روی انتخاب‌های ما گشوده است: اصلاح می‌کنیم و جهش خواهیم کرد یا فرسوده می‌شویم و بدنام خواهیم شد. فساد و ناکارآمدی سخت و تلخ، اما درمان‌پذیر است. امیدوار، شجاع و سختکوش باید بود.
دیدگاه‌ها
ارسال نظر