حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ حماس به اسرائیل، تنها آغاز یک جنگ نبود؛ این رویداد خاورمیانه را وارد مرحلهای تازه از بیثباتی، صفبندیهای جدید و فروپاشی توازن قدرت کرد. از غزه و شامات تا خلیج فارس، نظم منطقهای پیشین در حال فرو ریختن است و بازیگران منطقهای و فرامنطقهای در برابر آیندهای نامعلوم، به بازتعریف راهبردهای خود روی آوردهاند؛ آیندهای که ممکن است سالها درگیر مناقشه، هرجومرج و رقابتهای پرهزینه باقی بماند.
همزمان با افزایش تنشها میان ایران و اسرائیل و بالا گرفتن گمانهزنیها درباره احتمال درگیری دوباره میان دو طرف، نشانهها از افزایش احتمال رویارویی نظامی آمریکا و ونزوئلا حکایت دارد؛ سناریویی که در صورت تحقق، میتواند توان نظامی و لجستیکی واشنگتن برای حمایت از اسرائیل در یک درگیری احتمالی با ایران را بهطور جدی کاهش دهد و موازنه منطقهای را دستخوش تغییر کند.
با شکلگیری نشانههایی از کاهش تنش میان حماس و رژیم صهیونیستی و طرح پیامهای صلح با میانجیگری آمریکا، نگاهها بار دیگر به آینده امنیت و ثبات در خاورمیانه دوخته شده است. هرچند این تحولات در ظاهر به موضوعات سیاسی و نظامی محدود میشود، اما آثار غیرمستقیم آن میتواند به حوزههای اقتصادی و زیرساختی نیز سرایت کند؛ جایی که ایران بهدنبال تثبیت جایگاه خود بهعنوان شاهراه ترانزیت منطقهای است.
نخستوزیر اسرائیل مدعی شد محل ذخایر اورانیوم غنیشده ایران مشخص است و آمریکا نیز از آن مطلع شده است؛ اظهاراتی که همزمان با اصرار اروپا برای ارائه آمار ذخایر اورانیوم و بازرسی تاسیسات هستهای ایران، تنشها در پرونده هستهای تهران را افزایش داده است.
پس از جنگ ۱۲ روزه رژیم صهیونیستی علیه ایران، رسانههای داخلی بر روایت پیروزی ایران متمرکز شدند و افکار عمومی منطقه نیز با توجه به توان موشکی کشور، ایران را پیروز این نبرد میدانند. در مقابل، تلاشهای رژیم صهیونیستی برای القای احتمال حمله مجدد به ایران، بیشتر در قالب عملیات روانی و رسانهای انجام میشود. این راهبرد، با هدف تثبیت تصویر پیروزی تلآویو و فشار بر ایران است، اما واقعیتهای میدانی نشان میدهد که حمله جدید، هزینههای بسیار بالایی برای رژیم صهیونیستی دارد و در شرایط فعلی عملی نیست.
فعالسازی مکانیسم ماشه توسط سه کشور اروپایی و بازگشت احتمالی تحریمهای سازمان ملل علیه ایران، خطر درگیری نظامی در منطقه را افزایش داده است. کارشناسان و مقامات داخلی هشدار میدهند که بدون دیپلماسی فعال، شرایط میتواند به سوی جنگ پیش برود.
رافی مادایان، دبیر حزب مستقل لبنان (مسیحیان)، در تحلیلی بحثبرانگیز مدعی شد که بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در حال برنامهریزی برای حملهای قریبالوقوع به ایران و لبنان در اواخر سپتامبر است. او معتقد است این حمله با هدف تضعیف ایران پیش از انقضای توافق هستهای ۱+۵ در اکتبر ۲۰۲۵ و جلوگیری از دخالت حزبالله انجام میشود.
رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس از همکاری برخی اتباع خارجی با دشمن در جنگ ۱۲ روزه خبر داد و اعلام کرد که قانون مترقی ساماندهی ریزپرندهها در مراحل نهایی تأیید قرار دارد.
حمله نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران با هدف تغییر نظام سیاسی، نهتنها به نابودی برنامه هستهای ایران منجر نشد، بلکه با مقاومت مردم و تداوم توان دفاعی ایران، به شکست انجامید. حالا با ادعای ایجاد تأخیر در برنامه هستهای ایران، پرسش این است: آیا جنگ دوباره آغاز خواهد شد؟ اهداف و روشهای آن چه تفاوتی با جنگ ۱۲ روزه خواهد داشت؟
بیطرفی در خاورمیانه بیشتر بر قدرت و کنترل استوار است تا صلح؛ تصمیم پادشاهی برای بیطرف ماندن، قماری استراتژیک برای تقویت نقش منطقهای آن است.
