سامانههای الکترونیک در سالهای اخیر به یکی از مهمترین ابزارهای ساماندهی بازار اجاره مسکن تبدیل شدهاند؛ ابزاری که با ایجاد شفافیت، حذف واسطهگریهای غیرضروری و کاهش تخلفات، توانسته بخش مهمی از مشکلات دیرینه این بازار را کاهش دهد.
متعاملین مسکن در مواجهه با قانونی که خرداد پارسال برای «نحوه تنظیم قراردادهای خرید و فروش آپارتمان» ابلاغ شد، دچار سردرگمی ناشی از «باگهای مسیر جدید ثبت معاملات» شدهاند. از نظر قانون، مبایعهنامه از اعتبار ساقط شده، اما نواقص همین قانون، «سند عادی» را همچنان پای ثابت میز معاملات نگه داشته است.
ورود پلتفرمهای مسکن و الگوریتمهای هوش مصنوعی به فرآیند قیمتگذاری اجاره، معادلات سنتی بازار را تغییر داده و شفافیت و پیشبینیپذیری را به یکی از مهمترین مطالبات مستأجران و موجران تبدیل کرده است.
بازار اجاره مسکن در ایران طی سالهای اخیر با نوسانات متعدد قیمتی و رفتارهای سلیقهای در تنظیم قراردادها مواجه بوده است. نبود شفافیت کافی در فرآیند اجاره، زمینهساز بروز تخلفات، اجارههای نجومی و قراردادهای غیررسمی شده است. در چنین شرایطی، سامانههای الکترونیک ثبت قراردادهای اجاره میتوانند نقش اساسی در ایجاد نظم و شفافیت در بازار ایفا کنند. این سامانهها با ثبت تمامی اطلاعات مربوط به موجر، مستأجر، مدت اجاره، مبلغ ودیعه و اجارهبها، عملاً مانع از ثبت قراردادهای صوری و غیرقانونی میشوند.
کارگروه تعاملپذیری دولت الکترونیکی مصوب کرده است که سازمان ثبت اسناد و املاک کشور، برای سکوهای عضو اتحادیه کسب و کارهای مجازی، دسترسی ثبت رسمی معاملات املاک را فراهم سازد. این مصوبه برای سازمان ثبت، لازمالاجرا است.
بازار اجاره مسکن در سالهای اخیر به کابوسی جدی برای بسیاری از خانوادهها بدل شده است؛ جایی که بخش بزرگی از درآمد ماهانه مستاجران تنها برای پرداخت اجارهای صرف میشود که تناسبی با سطح دستمزدشان ندارد. پرسش مهم اینجاست: کارگران از حقوق محدود خود چه مقدار را باید صرف سقف بالای اجارهبها کنند؟
قانون تازه تمدید قراردادهای اجاره در سال ۱۴۰۴، اصلاحات قابل توجهی را در حقوق مستاجران و مالکین بههمراه داشته و با هدف حمایت از مستأجران و ایجاد تعادل پایدار در بازار اجاره به تصویب رسیده است.
در طول ۲۰ ماه اخیر، سامانه «خودنویس» توانسته جایگاه قابلتوجهی در بازار مسکن پیدا کند. این سامانه با حذف نقش واسطهها، بخشی از هزینههای اضافی را از دوش مردم برداشته و زمینه انجام معاملات مستقیم و شفافتر را فراهم آورده است. طی این مدت، بیش از ۱۰ هزار میلیارد تومان گردش مالی و بالغ بر سه میلیون قرارداد در بستر این سامانه به ثبت رسیده است؛ آماری که نشاندهنده استقبال گسترده شهروندان از این شیوه نوین معاملهگری است.
«در یک سال اخیر، مراجعه خانوارها به سامانه املاک و اسکان کشور ۸۱ درصد افزایش یافته و هماکنون بیش از ۵۰۰ میلیون رکورد اطلاعاتی در این سامانه ثبت شده است.»
سامانههای ثبت قراردادهای خرید، فروش و اجاره در سالهای اخیر توانستهاند تحولی بنیادین در حوزه معاملات ملکی و اقتصادی ایجاد کنند. موفقیت سامانههایی همچون خودنویس نشان داده است که بهرهگیری از ابزارهای هوشمند و دیجیتال میتواند بخش بزرگی از مشکلات سنتی بازار را برطرف کرده و اعتماد میان طرفین قرارداد را افزایش دهد. این سامانهها علاوه بر تسهیل فرآیندها، موجب شفافیت در معاملات شدهاند؛ مسئلهای که همواره یکی از چالشهای اصلی بازار مسکن و اجاره در کشور بوده است.
