در حالی که غولهای نفتی اوپک از کاهش ۵۵ میلیارد دلاری درآمد خود در سال ۲۰۲۴ خبر میدهند و چشمانداز تاریکتری برای سال ۲۰۲۵ پیشبینی میکنند، ایران، کشوری که تحت شدیدترین تحریمهای غرب قرار دارد، نه تنها سقوط نکرده، بلکه با ثبت رشدی یک میلیارد دلاری، پارادوکسی شگفتانگیز در معادلات جهانی انرژی خلق کرده است.
رئیس کمیسیون تلفیق بودجه ۱۴۰۵، از کاهش سهم دولت از فروش نفت و اختلاف هشت میلیارد دلاری بین فروش و وصول واقعی نفت در هشتماهه اخیر پرده برداشت. این چالش بزرگ نفتی، یکی از اصلیترین دلایل بازگشت لایحه بودجه به دولت برای اصلاح عنوان شد.
علیرغم شکستن رکورد صادرات نفت ایران در نوامبر و عبور مجدد از مرز ۲ میلیون بشکه در روز، اقتصاد داخلی شاهد بازتاب قابل توجهی از این افزایش درآمد نیست؛ در حالی که عربستان با تخفیفهای سنگین سهم بازار چین را تصاحب کرده، تداوم تورم افسارگسیخته نشان میدهد که درآمدهای نفتی یا با تخفیفهای کلان به دست آمده یا به دلیل تحریمها در چرخه اقتصاد مولد کشور قابل استفاده نیست.
تحریمهای نفتی جدید آمریکا، اقیانوس انرژی جهان را متلاطم کرده و سرنوشت نفت سرگردان روسیه، معادلات پشت پرده خریداران آسیایی و درآمدهای پنهان تهران را رقم خواهد زد.
سیدحمید پورمحمدی محل خرج درآمد نفتی ایران را اعلام کرد. تمام ارز حاصل از فروش نفت با نرخ ۲۸,۵۰۰ تومانی فقط به واردات کالاهای اساسی اختصاص مییابد. جزئیات کامل شوک نفتی و تخصیص ارز را اینجا بخوانید.
درآمدهای نفتی جمهوری اسلامی ایران در سال ۲۰۲۴ با یکمیلیارد دلار افزایش نسبت به سال گذشته، به مرز ۴۳ میلیارد دلار رسیده است. این رشد، که در بحبوحه تداوم تحریمهای بینالمللی به دست آمده، قدرت بالای ایران در مدیریت صادرات نفت و بازیابی از دوران اوج فشار اقتصادی را به نمایش میگذارد.
صندوق بینالمللی پول پیشبینی کرد کاهش حدود ۵ دلاری قیمت نفت خام دبی تا سال ۲۰۲۶، منجر به کسری ۱.۷ میلیارد دلاری در درآمدهای نفتی ایران در صورت حفظ صادرات ۱.۴ میلیون بشکهای خواهد شد.
وفور درآمدهای نفتی، سیاستمداران را به خلق تعهدات اجتماعی پرهزینهای سوق میدهد که در دوران تنگدستی به بحران تبدیل میشوند. ماکس کوردن، اقتصاددان فقید، در نظریه «بیماری هلندی» هشدار داد که این تعهدات ناپایدار، بیش از صنعتزدایی، اقتصاد را به دام میاندازند. ایران امروز با معضل بازنشستگیهای زودهنگام و کسری صندوقهای بازنشستگی، دقیقاً در این تله گرفتار شده است.
با توجه به مواجهه ایران با تحریمهای بینالمللی، درآمدهای نفتی موردانتظار عمدتا محقق نشده است. یکی از دلایل این امر، تشدید تحریمها و تخفیفهای هنگفت نفتی است. در کنار تمامی این موارد، چین در برخی از مواقع، پول نفت فروختهشده را پرداخت نکرده است!
رئیس اتحادیه صادرکنندگان فرآوردههای نفتی میگوید ایران در هر بشکه زیر ۵ دلار تخفیف میدهد. موضوع تخفیف نفتی دیگر بر همگان آشکار است. مناقشه اکنون بر سر میزان تخفیف است. حمید حسینی، رئیس اتحادیه صادرکنندگان فرآوردههای نفتی در گفتوگو با تجارتنیوز تخفیف مستقیم نفت را حدود سه دلار برآورد میکند. این به معنای تخفیف ۱۳۵ میلیون دلاری در ماه است!
